درسنامه آموزشی آمادگی دفاعی کلاس نهم

زمین لرزه، از آزاد شدن ناگهانی انرژی انباشته شده در سنگ‌های پوستهٔ زمین ایجاد می‌شود. این آزاد شدن انرژی به صورت امواج زلزله از نقطه‌ای به نام کانون زلزله آغاز و باعث لرزش سطح زمین می‌شود. قرار گرفتن ایران در بخشی از کمربند کوه‌زایی آلپ - هیمالیا که یکی از جوان‌ترین نواحی کوه‌زایی جهان محسوب می‌شود، باعث شده است که فلات ایران از لحاظ لرزه خیزی، بسیار فعال باشد و به علت عدم ساخت و سازهای مناسب، هر از چندگاهی هزاران نفر با رویداد زمین لرزه‌های ویرانگر به کام نیستی بروند. تصاویر زیر دو نمونه از زمین لرزه‌های رخ داده در کشورمان را نشان می‌دهد.

ایمنی در برابر زمین لرزه

مثلث زیر از سه ضلع آگاهی، آمادگی و همکاری تشکیل شده است که ارتباط تنگاتنگ این سه عامل می‌تواند ایمنی جامعه را در برابر صدمات ناشی از وقوع زمین لرزه افزایش دهد.

ایمنی در برابر زمین لرزه = آگاهی + آمادگی + همکاری

آگاهی

مجموعه‌ای از دانش و اطلاعات افراد جامعه درباره پدیده زمین لرزه و اقدامات قبل، هنگام و بعد از آن است.

آمادگی

افزایش توانایی‌های افراد جامعه برای انجام فعالیت‌های مناسب در زمان قبل، حین و پس از وقوع زمین لرزه است.

همکاری

مشارکت همهٔ افراد جامعه برای دستیابی به ایمنی است.

شورای ایمنی در برابر زمین لرزه

زمانی که حادثه‌ای مانند زمین‌لرزه رخ می‌دهد، شرایط عادی زندگی ما به شرایط بحرانی تبدیل می‌شود. به همین دلیل نیاز است گروهی که از قبل برای این بحران آماده شده‌اند، وارد عمل شوند و مشکلات به‌وجود آمده را برطرف کنند.

تصاویر مربوط به شورای ایمنی را نگاه کنید. این تصاویر نشان می‌دهد چه گروه‌هایی می‌توانند در شرایط بحرانی به مردم کمک کنند.

برنامه‌ریزی، مشارکت، همکاری و هماهنگی در پیشبرد فعالیت‌های گروهی امری مؤثر و ضروری است.انجام بسیاری از وظایف گروه‌های شورای ایمنی تنها از عهدهٔ امدادگران دوره دیده و باتجربه برمی‌آید و در توان دانش‌آموزان نیست؛ بنابراین هر یک از وظایف براساس توانایی و آمادگی تعیین خواهد شد.

آشنایی با وظایف شورای ایمنی در برابر زمین لرزه

الف) گروه تدارکات و پشتیبانی

گروه تدارکات و پشتیبانی با هدف فراهم آوردن امکانات و تجهیزات مورد نیاز و برقراری دوره‌های آموزشی و پشتیبانی مناسب، تشکیل می‌شود.

وظایف گروه

1- تهیهٔ فهرست از نزدیک‌ترین مراکز امدادی و درمانی، آتش‌نشانی، نیروی انتظامی و… به همراه شماره تلفن و نشانی
2- تهیهٔ وسایل ضروری گروه‌های دیگر
3- کنترل کردن اسامی و تعداد دانش‌آموزان (بعد از زمین لرزه نباید کسی بدون هماهنگی از محیط مدرسه خارج شود.)
4- ایمن‌سازی محیط مدرسه

حال دربارهٔ وظایف گروه بحث و گفت‌وگو کنید تا آمادگی لازم را جهت انجام مانور داشته باشید.

ب) گروه نجات و امداد

بعد از وقوع زمین لرزه ممکن است در اثر ریزش آوار، شکستن شیشه‌ها و… افرادی که در جاهای نامناسب قرار دارند، مجروح شوند؛ بنابراین، گروه نجات و امداد با هدف کمک به مجروحان و مصدومان تشکیل می‌شود.

وظایف گروه

1- امدادرسانی به مجروحان
2- انتقال مجروحانی که جراحت‌های عمیق دارند، به مراکز درمانی
3- سخن گفتن با بیماران و روحیه و امید دادن به آن‌ها
4- اسکان و تعیین مکان مناسب برای دانش‌آموزان (به دور از ساختمان‌ها و دیوارها، جایی مانند وسط حیاط مدرسه)

پ) گروه جست‌وجو

پس از هر زمین لرزه، احتمال خراب شدن ساختمان‌ها، ریزش‌آوار و حبس شدن افراد در مکان‌های مختلف وجود دارد. این گروه با هدف جست‌وجو برای یافتن افرادی که در موقعیت‌های خطرناک قرار دارند، تشکیل می‌شود.

وظایف گروه

1- جست‌وجو برای یافتن مجروحان و افراد گمشده
2- جلوگیری از ورود افراد به داخل ساختمان (این گروه باید از ورود افراد به مکان‌های پرخطر جلوگیری کنند.)
3- انتقال مجروحان به جای مناسب (افراد این گروه باید دوره‌های هلال احمر را نیز بگذرانند و انواع حمل مجروح را با توجه به نوع جراحت‌ها فرا بگیرند.)
4- بررسی ساختمان از نظر نشت‌گاز، قطع برق و شکستن لوله‌های آب

ت) گروه آتش‌نشان

پس از وقوع زمین لرزه، احتمال نشت‌گاز، اتصال سیم‌های برق و در نهایت آتش‌سوزی وجود دارد؛ بنابراین گروه آتش‌نشان با هدف واپایش (کنترل) و نظارت برای افزایش ایمنی تشکیل می‌شود.

وظایف گروه

1- خاموش کردن آتش
2- بررسی ساختمان از نظر احتمال آتش‌سوزی
3- بررسی ساختمان از نظر احتمال خطرهای بعدی (برق‌گرفتگی، نشت‌گاز و…)

ایمن‌سازی محیط‌زندگی در برابر زمین لرزه

هنگام وقوع زمین لرزه، سقوط، پرتاب و افتادن برخی وسایل مانند کمد، بوفه و کتابخانه ممکن است باعث به وجود آمدن صدمات و حتّی تلفات شود. به همین دلیل نیاز است با به‌کارگیری برخی روش‌ها از سقوط و افتادن این وسایل جلوگیری کنیم.

اگر وسایل موجود در تصاویر، محکم در جای خود نصب می‌شدند، خطر سقوط آن‌ها کمتر نمی‌شد؟

آمادگی در برابر زمین لرزه

تجربه ثابت کرده است که روش‌های پیشگیری و آمادگی، نقش مؤثری در کاهش خسارات ناشی از زلزله دارد. یکی از محورهای مهم برای محقق نمودن روش‌های پیشگیری و آمادگی در به حداقل رساندن خسارات ناشی از زمین لرزه، آشنایی همگانی با زمین لرزه است.

بی‌تردید شناخت پدیدهٔ زمین لرزه و ارائهٔ الگوهای مناسب برای آمادگی و مقابلهٔ جمعی و فردی از قبل، در هنگام و بعد از زمین لرزه می‌تواند از آثار مخرب آن بکاهد.

الف) توصیه‌های ایمنی قبل از زلزله

1- به توصیه‌های ایمنی دبیران و والدین عمل کنید.

2- پیشنهادهای مطرح شده در مدرسه را به خانه منتقل کنید و بالعکس.

3- دربارهٔ زلزله و راه‌های مقابله با آن به صورت انفرادی یا گروهی مطالعه کنید و نتایج آن را به صورت مقاله، روزنامه‌دیواری، عکس، نقاشی، کاریکاتور و غیره به اطلاع دیگران برسانید.

4- نقاط ضعف و قوّت مدرسه و خانه را بررسی کنید و آن را به مدیر مدرسه و والدین اطلاع دهید و جهت رفع نقایص به آن‌ها کمک کنید.

5- در ایام تابستان و اوقات فراغت، در کلاس‌های هلال احمر شرکت کنید.

6- مکان‌های امن در کلاس و خانه را جهت پناه‌گیری در هنگام زلزله، بررسی کنید و به خاطر بسپارید. این مکان‌ها را به سایرین نیز معرفی کنید.

7- مانور زلزله را حداقل دو بار در سال در مدرسه و خانه انجام دهید.

8- روش‌های امداد و احیای حیات را از دبیران و افراد متخصص فرا بگیرید و آن را به هم‌کلاسی‌ها و اعضای خانواده بیاموزید.

9- به صورت انفرادی یا گروهی کیف ایمنی را تهیه کنید و در اختیار مدرسه قرار دهید.

10- تهیهٔ کیف ایمنی، جعبه کمک‌های اولیه و کپسول آتش‌نشانی را به والدین نیز پیشنهاد دهید.

11- روش‌های مهار آتش را به خوبی فرا گیرید.

12- مکان کنتور آب، برق و گاز را در خانه و مدرسه به خاطر بسپارید تا در صورت لزوم نسبت به قطع آن‌ها اقدام کنید. (البته باید نحوه کار با آن‌ها را نیز یاد بگیرید).

13- هر گونه مادهٔ آتش‌زا و خطرآفرین را از خانه به بیرون خانه منتقل کنید.

14- در خانه و کلاس شیشه‌ها را با نوار چسب یا نایلون‌های بی‌رنگ ایمن کنید.

15- لوازم سنگین را به طبقات پایین قفسه‌ها وکمدها انتقال دهید.

16- قفسه‌ها و کمدها را به وسیلهٔ بست‌های L، به دیوار متصل کنید.

17- بر روی لامپ‌های مهتابی جهت جلوگیری از سقوط آن‌ها حفاظ قرار دهید.

18- در راه پلّه و راهروی منزل، وسایلی مانند گلدان قرار ندهید تا هنگام خروج اضطراری مزاحمت ایجاد نکنند.

19- موارد زیر را در یک کارت یادداشت کنید و در کیف مدرسه، کیف پول یا کیف گردنبند قرار دهید:

- مشخصات فردی
- نشانی منزل
- تلفن (های) تماس ضروری
- گروه خونی
- بیماری‌های خاص و داروهای ویژه درصورت ابتلا

20- با مراکز مرتبط با موضوع زلزله، جهت کسب اطلاعات و راهنمایی‌های لازم ارتباط برقرار کنید و نتایج حاصل را به دیگران اطلاع دهید.

ب) توصیه‌های ایمنی هنگام وقوع زلزله

- خونسردی و آرامش خود را حفظ کنید.
- به سمت در خروج هجوم نبرید.
- از دستورات معلم و والدین اطاعت کنید.
- از آسانسور استفاده نکنید.

داخل کلاس(اتاق):

- به زیر میز بروید و با دو دست محکم پایه‌های میز را بگیرید.
- در چهارچوب در، گوشهٔ کلاس (اتاق) و زیر ستون‌های اصلی نیز می‌توانید پناه بگیرید.
- اگر در طبقات زیرزمین هستید، در مکانی امن جای بگیرید و تا پایان لرزش آنجا بمانید.

داخل سالن:

- به گوشه سالن و یا زیر ستون‌های اصلی بروید و خود را به دیوار بچسبانید.
- در راه پله با دو دست سر را بگیرید، بنشینید وخود را به یک سمت پله بکشانید و از بالا یا پایین رفتن بپرهیزید.

داخل آزمایشگاه، کارگاه و کتابخانه:

- از قفسه‌ها فاصله بگیرید.
- به زیر میز بروید و ضمن گرفتن پایه‌های آن، از سر خود محافظت کنید.

داخل حیاط:

- ضمن حفظ آرامش از دیوار و ساختمان مدرسه فاصله بگیرید.
- در جای مناسب بنشینید و با دو دست سر خود را بگیرید.

در خیابان:

- از ساختمان‌های بلند و تیرهای برق فاصله بگیرید و در ضمن مراقب اطراف باشید.(مثل سایر افراد و اتومبیل‌ها و غیره)
- به فضای باز بروید و در مکانی امن پناه بگیرید.
- اگر فضای باز و امن در دسترس نبود، در کنار ماشین‌هایی که پارک شده‌اند بروید؛ بنشینید و با دو دست محکم از سر خود محافظت کنید.

پ) توصیه‌های ایمنی بعد از زلزله

- بعد از اتمام لرزش‌ها پس از بررسی و اطمینان از وضعیت سلامتی خود، با احتیاط از محل خارج شوید و به محیط امنی بروید.
- خونسردی و آرامش خود را حفظ کنید.
- هم کلاسی‌ها و دبیر (یا اعضای خانواده که سالم هستند) را پیدا و با هماهنگی آن‌ها عمل کنید.
- در صورت آسیب‌دیدگی جزئی، به کمک دیگران خود را به صورت سرپایی مداوا کنید و سپس به کمک دیگران بشتابید.
- از پراکنده شدن پرهیز کنید.